این یک حقیقت تلخ و انکارناپذیر در صنعت ماست: زبان برنامه نویسی که سالها برای تسلط بر آن وقت گذاشتهاید، ممکن است در مسیر منسوخ شدن باشد.
اگرچه برنامهنویسان COBOL هنوز برای نگهداری از سیستمهای بانکی قدیمی حقوقهای شش رقمی دریافت میکنند، اما اکثر زبانها از چنین دوران بازنشستگی طولانی و باشکوهی برخوردار نیستند.
در عوض، با ظهور گزینههای جدیدتر و کارآمدتر، به تدریج به دست فراموشی سپرده میشوند.
من در طول دوران حرفهای خود شاهد ظهور و سقوط دهها زبان بودهام.
مرگ برخی از آنها سریع و بیدردسر بود (کسی کافیاسکریپت را به یاد دارد؟)، در حالی که مرگ برخی دیگر یک فرآیند دردناک و طولانی بوده است که در آن توسعهدهندگان با وجود دیدن نشانههای واضح، به ابزارهای آشنای خود چسبیدهاند.
بیایید یکراست سر اصل مطلب برویم و شش زبان برنامهنویسی را که احتمالاً تا سال ۲۰۲۶ به سمت انقراض پیش میروند، بررسی کنیم.
اگر زبان اصلی شما در این لیست قرار دارد، شاید بهتر باشد به فکر تنوع بخشیدن به مهارتهای خود باشید.
۱. پرل (Perl): اره برقی سوئیسی که کارایی خود را از دست میدهد
وقتی در اواخر دهه ۹۰ برای اولین بار با پرل مواجه شدم، پادشاه بیچون و چرای توسعه وب و پردازش متن بود.
شعار آن "بیش از یک راه برای انجام کار وجود دارد" در ابتدا رهاییبخش به نظر میرسید. اما با بزرگتر شدن پروژهها و گسترش تیمها، همین انعطافپذیری به پاشنه آشیل پرل تبدیل شد.
با وجود تلاش شجاعانه با Perl 7، این زبان به روند نزولی پیوسته خود ادامه میدهد.
گزارش سال ۲۰۲۴ گیتهاب (State of the Octoverse) نشان میدهد که استفاده از پرل سالانه ۱۸٪ دیگر کاهش یافته است.
شاخص TIOBE نیز داستان مشابهی را روایت میکند و پرل برای اولین بار در تاریخ خود از لیست ۲۰ زبان برتر خارج شده است.
# مثالی از سینتکس خاص و قدیمی پرل
my %data = (
'name' => 'John',
'age' => 30,
'skills' => ['Perl', 'Regular Expressions', 'CGI']
);
foreach my $key (keys %data) {
if (ref($data{$key}) eq 'ARRAY') {
print "$key: " . join(", ", @{$data{$key}}) . "\n";
} else {
print "$key: $data{$key}\n";
}
}
حقیقت این است که پایتون و جاوااسکریپت جای پرل را در تمام حوزههایی که زمانی در آن حکمرانی میکرد، گرفتهاند. پردازش متن؟ سینتکس ساده و کتابخانههای غنی پایتون آن را بسیار در دسترستر کرده است. توسعه وب؟ Node.js و فریمورکهای مدرن، ریشههای CGI پرل را ماقبل تاریخی جلوه میدهند.
نگهداری از کدهای قدیمی پرل برای مدتی همچنان درآمد خوبی خواهد داشت، اما پروژههای جدید با پرل به شدت کمیاب شدهاند.
اگر هنوز پرل زبان اصلی شماست، شروع به سرمایهگذاری روی پایتون کنید که برای کهنهکاران پرل، منحنی یادگیری ملایمتری از آنچه انتظار دارید ارائه میدهد.
۲. کافیاسکریپت (CoffeeScript): در حال حاضر روی دستگاه تنفس مصنوعی
کافیاسکریپت فقط در حال مرگ نیست، بلکه تقریباً مرده است. این زبان که زمانی محبوب بود و به جاوااسکریپت تبدیل میشد، قصد داشت با قرض گرفتن سینتکس از روبی و پایتون، کار با JS را دلپذیرتر کند.
برای مدت کوتاهی بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵، به نظر میرسید آینده از آنِ کافیاسکریپت است.
و بعد ECMAScript 6 (ES6) از راه رسید.
با اضافه شدن بسیاری از ویژگیهایی که کافیاسکریپت را جذاب کرده بود (مانند arrow functions, destructuring, template literals) به خود جاوااسکریپت، ارزش پیشنهادی این زبان تقریباً یک شبه از بین رفت.
# سینتکس کافیاسکریپت که زمانی انقلابی به نظر میرسید
fetchData = (id) ->
return unless id?
data = await api.get("/items/#{id}")
console.log "Retrieved #{data.name}"
# معادل آن در جاوااسکریپت مدرن
const fetchData = async (id) => {
if (!id) return;
const data = await api.get(`/items/${id}`);
console.log(`Retrieved ${data.name}`);
};
در سال ۲۰۲۳، آمار دانلود npm کاهشی ۹۲ درصدی را برای کافیاسکریپت در مقایسه با دوران اوج آن نشان داد.
حتی خالق این زبان، جرمی آشکناس، علناً پیشنهاد کرده است که پروژههای جدید باید از جاوااسکریپت مدرن استفاده کنند.
اگر هنوز در حال نگهداری از کدهای کافیاسکریپت هستید، ابزارهای تبدیلی وجود دارند که میتوانند به شما در مهاجرت به جاوااسکریپت مدرن کمک کرده و شما را از یک کشتی در حال غرق شدن نجات دهند.
۳. آبجکتیو-سی (Objective-C): عزیزدردانهی سابق اپل
زمانی که اپل آیفون را عرضه کرد، زبان برنامه نویسی Objective-C تنها راه برای توسعه iOS بود.
سینتکس پرانتزی و پرحرفی آن برای تازهواردان ناخوشایند بود، اما پتانسیل موفقیت در اپ استور، یادگیری آن را ارزشمند میکرد.
سپس سوئیفت (Swift) در سال ۲۰۱۴ معرفی شد. زبان مدرن اپل به سرعت محبوبیت پیدا کرد و ایمنی، خوانایی و عملکرد بهتری را ارائه داد.
اگرچه اپل هنوز Objective-C را به طور کامل کنار نگذاشته، اما تمام شواهد حاکی از بازنشستگی نهایی آن است.
به این آمار قابل توجه دقت کنید:
- ۸۷٪ از اپلیکیشنهای iOS در اپ استور اکنون از سوئیفت استفاده میکنند (این رقم در سال ۲۰۲۱، ۶۸٪ بود).
- فریمورکهای خود اپل اکنون ابتدا برای سوئیفت عرضه میشوند و سپس (اگر اصلاً این اتفاق بیفتد) نسخههای Objective-C به آن اضافه میشود.
- برنامههای درسی دانشگاهی برای دورههای توسعه iOS تقریباً به طور کامل به سوئیفت منتقل شدهاند.
// سینتکس خاص اما به شدت کمیاب آبجکتیو-سی
NSString *greeting = @"Hello";
NSString *name = @"World";
NSString *message = [NSString stringWithFormat:@"%@ %@!", greeting, name];
NSLog(@"%@", message);
// معادل آن در سوئیفت
let greeting = "Hello"
let name = "World"
let message = "\(greeting) \(name)!"
print(message)
اپل بارها جدول زمانی بازنشستگی کامل Objective-C را تمدید کرده، اما نشانههای افول آن کاملاً واضح است. اگرچه کدهای قدیمی Objective-C برای سالها به نگهداری نیاز خواهند داشت، اما شروع یک پروژه جدید با این زبان امروز تقریباً خودآزاری محسوب میشود.
۴. زبان برنامه نویسی روبی (Ruby): در حال از دست دادن درخشش خود
نوشتن این بخش برایم سخت است. من همیشه روبی را به خاطر سینتکس زیبا و تمرکزش بر "شادی توسعهدهنده" دوست داشتهام. فریمورک Rails انقلابی در توسعه وب ایجاد کرد و قواعدی را معرفی نمود که بر فریمورکهای تمام زبانهای مدرن تأثیر گذاشته است.
اما افول روبی غیرقابل انکار است:
- نظرسنجی توسعهدهندگان Stack Overflow در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که روبی به رتبه ۱۵ سقوط کرده است (از رتبه ۱۲ در سال ۲۰۲۲).
- آگهیهای شغلی برای موقعیتهای روبی از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، ۳۶٪ کاهش یافته است.
- شرکتهای بزرگی مانند توییتر، Airbnb و حتی گیتهاب (که با توجه به ریشههای روبیاش کنایهآمیز است) سرویسهای حیاتی خود را از روبی به زبانهای دیگر منتقل کردهاند.
محدودیتهای عملکردی و چالشهای مقیاسپذیری روبی، شرکتها را به سمت جایگزینها سوق داده است.
اگرچه این زبان یک شبه ناپدید نخواهد شد – زیرا Rails پایگاه نصب بسیار بزرگی دارد – اما بدون شک در دورهی انقباض به سر میبرد، نه رشد.
# سینتکس زیبای روبی که کمتر رایج شده است
class Person
attr_accessor :name, :age
def initialize(name, age)
@name = name
@age = age
end
def greeting
"Hello, I'm #{@name} and I'm #{@age} years old!"
end
end
person = Person.new("Ruby", 27)
puts person.greeting
اگر توسعهدهنده روبی هستید، به فکر افزودن Elixir (برای سینتکس مشابه اما همزمانی بهتر) یا JavaScript/TypeScript (برای اکوسیستم عظیم Node.js) به جعبه ابزار خود باشید.
خبر خوب؟ رویکرد زیبای روبی به خوانایی کد، بر بسیاری از زبانهای مدرن تأثیر گذاشته و انتقال شما را کمدردسرتر میکند.
۵. ویژوال بیسیک داتنت (Visual Basic .NET): فرزند ناخواسته مایکروسافت
اینکه ویژوال بیسیک داتنت (VB.NET) این همه مدت دوام آورده، شگفتانگیز است. مایکروسافت بیش از یک دهه است که C# را به عنوان گزینه محبوب اکوسیستم داتنت معرفی کرده و VB.NET همیشه در زمینه ویژگیها و پشتیبانی جامعه از آن عقب مانده است.
اعلامیه سال ۲۰۲۰ مایکروسافت مبنی بر اینکه VB.NET دیگر از نظر ویژگیها با C# برابری نخواهد کرد، تیر خلاص بود. اگرچه آنها قول پشتیبانی مداوم دادند، اما این تصمیم عملاً VB.NET را به حالت "نگهداری" (maintenance mode) فرستاد.
' سینتکس ویژوال بیسیک داتنت
Imports System
Module Program
Sub Main(args As String())
Dim greeting As String = "Hello"
Dim name As String = "World"
Console.WriteLine("{0} {1}!", greeting, name)
End Sub
End Module
بازار نیز واکنش مشابهی نشان داده است:
- آگهیهای شغلی VB.NET از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴، ۶۴٪ کاهش یافته است.
- نظرسنجی ۲۰۲۴ Stack Overflow، ویژوال بیسیک را به عنوان یکی از "نفرتانگیزترین" زبانها معرفی میکند.
- مستندات خود مایکروسافت اکنون عمدتاً از مثالهای C# استفاده میکند و ترجمههای VB.NET برای ویژگیهای جدیدتر اغلب وجود ندارند.
برای توسعهدهندگان VB.NET، انتقال به C# نسبتاً ساده است و فرصتهای شغلی بسیار بیشتری را برایشان فراهم میکند.
۶. پیاچپی (PHP): سوسک اینترنت که شاید بالاخره در حال مرگ است
بله، PHP بخش قابل توجهی از وب را قدرت میبخشد. بله، وردپرس (که حدود ۴۲٪ وبسایتها را اجرا میکند) از PHP استفاده میکند. اما مسیر بلندمدت این زبان به سمت منسوخ شدن است.
توسعه وب مدرن به شدت از پارادایم رندر سمت سرور PHP به سمت فرانتاندهای مبتنی بر جاوااسکریپت و بکاندهای API-محور تغییر کرده است.
حتی زمانی که رندر سمت سرور بازگشتی دوباره دارد (مانند فریمورکهایی مثل Next.js)، به ندرت نامی از PHP به میان میآید.
<?php
// ترکیب کلاسیک PHP با HTML - الگویی که به طور فزایندهای منسوخ تلقی میشود
$greeting = "Hello";
$name = "World";
?>
<div class="greeting">
<?php echo $greeting . " " . $name . "!"; ?>
</div>
آمار استفاده از PHP گویای همه چیز است:
- سهم PHP از قدرت بخشیدن به وبسایتها از ۸۰٪ در سال ۲۰۱۵ به ۵۹٪ در اوایل سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
- ایجاد پروژههای جدید با PHP در گیتهاب بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴، ۴۷٪ کاهش داشته است.
- حقوق توسعهدهندگان PHP ثابت مانده، در حالی که حقوق توسعهدهندگان JavaScript، Python و Rust به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
لاراول (Laravel) همچنان یک نقطه روشن در اکوسیستم PHP است، اما حتی محبوبیت آن نیز نتوانسته روند کلی افول این زبان را معکوس کند.
برای توسعهدهندگان PHP، Node.js یک مدل برنامهنویسی آسنکرون آشنا ارائه میدهد، در حالی که پایتون مسیری به سمت حوزههای پردرآمد علوم داده و هوش مصنوعی باز میکند.
اگر زبان شما در این لیست است، چه باید بکنید؟
اگر زبان اصلی شما در لیست بالا قرار دارد، وحشت نکنید، اما یک برنامه داشته باشید. مهارتهای برنامهنویسی قابل انتقال هستند و توسعهدهندگان باتجربه به ندرت هنگام افزودن زبانهای جدید به جعبه ابزار خود با مشکل مواجه میشوند.
این مراحل را در نظر بگیرید:
- فوراً کار خود را رها نکنید. تجربه شما ارزشمند است، به خصوص که دیگران در حال ترک این اکوسیستم هستند.
- پروژههای جانبی را با زبانهای در حال رشد شروع کنید. پایتون، راست (Rust)، تایپاسکریپت و گو (Go) همگی مسیر رشد قدرتمندی را نشان میدهند.
- بر مفاهیم قابل انتقال تمرکز کنید. ساختمان داده، الگوریتمها و الگوهای طراحی در دراز مدت بسیار مهمتر از سینتکس هستند.
- در حین انتقال مهارت، شاغل بمانید. شرکتهایی که از زبانهای در حال مرگ استفاده میکنند، اغلب برای استعدادهای کمیاب، حقوقهای بالاتری پرداخت میکنند.
به یاد داشته باشید که زبانهای برنامهنویسی ابزار هستند، نه هویت شما. بهترین توسعهدهندگان با تکامل تکنولوژی خود را وفق میدهند و تواناییهای حل مسئله خود را از زبانی به زبان دیگر منتقل میکنند.
موارد قابل ذکر (Honorable Mentions)
چندین زبان دیگر نیز در لیست خطر قرار دارند اما ممکن است تا بعد از ۲۰۲۶ دوام بیاورند:
- COBOL: همیشه در حال مرگ است اما به دلیل وابستگی زیرساختهای حیاتی، سرسختانه زنده مانده است.
- Groovy: بین جاوا و کاتلین گیر کرده و آینده نامشخصی دارد.
- Haskell: همیشه تأثیرگذارتر از آن بوده که به طور گسترده استفاده شود.
- Tcl: بقای خود را در حوزههای خاصی مانند اتوماسیون تست ادامه میدهد.
نتیجهگیری
زبانهای برنامهنویسی میآیند و میروند؛ این طبیعت صنعت ماست. در حالی که تسلط بر یک زبان به زمان و تلاش نیاز دارد، اصول بنیادین علوم کامپیوتر ثابت باقی میمانند.
مهارت واقعاً ارزشمند، دانش سینتکس نیست، بلکه توانایی حل مسئله و انطباق با تغییرات است.
شما چه زبانهایی را به این لیست اضافه میکنید؟ و مهمتر از آن، به نظر شما کدام زبانها در سال ۲۰۲۶ و پس از آن بر چشمانداز تکنولوژی مسلط خواهند شد؟
دیدگاهها (0)
دیدگاه خود را بنویسید